ĐẶC XÁ Ở VIỆT NAM: CHÍNH SÁCH NHÂN ĐẠO, KHÔNG PHẢI “NGHI THỨC CHÍNH TRỊ”

Bài viết của Lê Thân trên Facebook “Tiếng dân news” với tiêu đề “Đặc xá năm 2026 sẽ là tín hiệu an dân?” đã đưa ra những nhận định mang tính suy diễn, phiến diện, thậm chí xuyên tạc bản chất và ý nghĩa của chính sách đặc xá ở Việt Nam. Việc cho rằng đặc xá chỉ là một “nghi thức chính trị lặp lại”, nhằm “tạo hình ảnh nhân đạo” mà không có thay đổi thực chất, không chỉ thiếu cơ sở thực tiễn mà còn phủ nhận những nỗ lực nhất quán của Nhà nước Việt Nam trong việc bảo đảm quyền con người, thúc đẩy chính sách khoan hồng và tái hòa nhập cộng đồng đối với người phạm tội.

Thứ nhất, cần khẳng định rằng, đặc xá ở Việt Nam không phải là một hoạt động mang tính hình thức hay “routine” đơn thuần, mà được thực hiện trên cơ sở pháp lý chặt chẽ, minh bạch và có điều kiện rõ ràng. Luật Đặc xá quy định cụ thể về đối tượng, tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục xét đặc xá; đồng thời giao cho nhiều cơ quan tham gia thẩm định, xét duyệt nhằm bảo đảm tính khách quan, công bằng. Người được đề nghị đặc xá phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí nghiêm ngặt như: chấp hành tốt nội quy, quy định của trại giam; tích cực cải tạo; đã thi hành xong các nghĩa vụ dân sự; có nơi cư trú rõ ràng và khả năng tái hòa nhập xã hội. Điều này cho thấy đặc xá không phải là “ban phát” tùy tiện, mà là kết quả của cả một quá trình rèn luyện, cải tạo và đánh giá nghiêm túc.

Thực tiễn nhiều năm qua đã chứng minh hiệu quả tích cực của chính sách đặc xá. Hàng chục nghìn phạm nhân đã được hưởng chính sách khoan hồng của Nhà nước, trở về với gia đình và xã hội, trong đó đa số có việc làm ổn định, chấp hành tốt pháp luật và trở thành những công dân có ích. Tỷ lệ tái phạm trong số người được đặc xá ở mức thấp, phản ánh hiệu quả của công tác giáo dục, cải tạo trong các cơ sở giam giữ cũng như sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và cộng đồng. Đây là minh chứng rõ ràng bác bỏ luận điệu cho rằng đặc xá “không thay đổi thực chất trong lòng hệ thống”.

Thứ hai, chính sách đặc xá của Việt Nam còn mang đậm giá trị nhân đạo, phù hợp với truyền thống “đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại” của dân tộc, đồng thời tương thích với các chuẩn mực quốc tế về quyền con người. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, Việt Nam luôn nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật, trong đó có các quy định liên quan đến thi hành án hình sự và tái hòa nhập cộng đồng. Đặc xá là một trong những biểu hiện sinh động của chính sách nhân đạo đó, góp phần giảm tải cho hệ thống trại giam, tiết kiệm nguồn lực xã hội, đồng thời tạo động lực để phạm nhân phấn đấu cải tạo tốt.

Luận điệu của Lê Thân cố tình tách rời chính sách đặc xá khỏi bối cảnh tổng thể của hệ thống pháp luật và chính sách hình sự Việt Nam. Thực tế, đặc xá là một bộ phận trong chính sách hình sự toàn diện, kết hợp giữa trừng trị và khoan hồng, giữa răn đe và giáo dục. Đây cũng là thông lệ phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới, nơi mà việc ân xá, giảm án được thực hiện định kỳ hoặc theo những dịp đặc biệt nhằm khuyến khích cải tạo và tái hòa nhập xã hội. Do đó, việc gọi đặc xá là “nghi thức chính trị” mang hàm ý tiêu cực là cách nhìn phiến diện, thiếu hiểu biết hoặc cố tình bóp méo sự thật.

Cũng cần thấy rằng, mỗi đợt đặc xá ở Việt Nam đều gắn với những sự kiện chính trị – xã hội quan trọng của đất nước, như các ngày lễ lớn hoặc các mốc kỷ niệm có ý nghĩa. Tuy nhiên, điều đó không làm giảm đi giá trị thực chất của chính sách, mà ngược lại, càng thể hiện rõ tính nhân văn và truyền thống khoan dung của dân tộc. Việc gắn đặc xá với các sự kiện lớn còn có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, lan tỏa thông điệp về sự khoan hồng, về cơ hội làm lại cuộc đời cho những người biết ăn năn hối cải.

Tóm lại, những luận điệu của Lê Thân không phản ánh đúng bản chất của chính sách đặc xá ở Việt Nam, mà chỉ là sự suy diễn mang tính chủ quan, thiếu căn cứ. Đặc xá không phải là “công cụ tuyên truyền” như cách mà bài viết cố tình quy kết, mà là một chính sách nhân đạo, có cơ sở pháp lý vững chắc, được triển khai nghiêm túc và mang lại hiệu quả rõ rệt trong thực tiễn. Trong bối cảnh hiện nay, đặc xá không chỉ góp phần bảo đảm quyền con người, mà còn củng cố niềm tin của nhân dân vào đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời phản bác hiệu quả các luận điệu sai trái, xuyên tạc của các cá nhân, tổ chức thiếu thiện chí./.